3. Variabelen#

Stel je de volgende situatie eens voor:

Alans opa en oma moeten voor dit systeem acht keer dezelfde berekening maken, telkens met een andere leeftijd. Dat is nog wel te doen, maar stel dat opa en oma vijftig kleinkinderen hadden? Of dat de berekening veel ingewikkelder zou zijn? Dan zouden opa en oma beter een computerprogramma gebruiken, want daarin kun je met variabelen werken!

In de zakgeldberekening zijn de waarden €1,00 en €0,50 constanten; ze veranderen niet. De waarde die variabel is, is de leeftijd. Voor de berekening van het zakgeld, kun je een formule gebruiken met de variabele leeftijd:

1.00 + leeftijd * 0.50

Nu hoeven opa en oma slechts voor elk kleinkind de waarde van leeftijd in te vullen en het computerprogramma voert de berekening uit.

3.1. Waarden opslaan#

Na het bovenstaande zakgeldvoorbeeld zou je kunnen denken dat een variabele een woord is dat een getal vervangt in een berekening. Een variabele is echter meer dan dat. Het is een plek in het geheugen van de computer die je een naam kunt geven en waarin je een waarde kunt opslaan. Die waarde kan een getal zijn, maar ook tekst of iets anders. Vaak wordt een variabele vergeleken met een doosje, voorzien van een label dat aangeeft wat er in zit.

een variabele beschouwd als een doosje

Fig. 3.1 In een variabele kun je een waarde opslaan#

Om in Python een waarde op te slaan in een variabele gebruik je een assignment statement. Assignment betekent toekenning: je kent een waarde toe aan de variabele. Python gebruikt hiervoor de assignment operator =.

leeftijd = 10

Met deze ene regel code bewerkstellig je drie dingen:

  1. Er wordt een plek in het geheugen gereserveerd.

  2. De plek in het geheugen krijgt de naam leeftijd.

  3. Op de plek in het geheugen wordt de waarde 10 opgeslagen.

Vervolgens kun je de variabele gebruiken in berekeningen. Wanneer je in de CLI de naam van de variabele typt en op Enter drukt, toont Python de waarde.

leeftijd = 10
leeftijd
10
leeftijd + 2
12

Je kunt in een variabele slechts één waarde tegelijkertijd opslaan. Wanneer je een nieuwe waarde in een variabele opslaat, wordt de oude weggegooid.

leeftijd = 10
leeftijd
10
leeftijd = 3
leeftijd
3

De uitkomst van een berekening kun je natuurlijk ook opslaan in een variabele, zoals hieronder getoond.

leeftijd = 10
zakgeld = 1 + leeftijd * 0.5
zakgeld
6.0
leeftijd = 3
zakgeld
6.0

Deze code berekent het zakgeldbedrag en slaat het resultaat op in de variabele zakgeld. Vervolgens krijgt de variabele leeftijd de waarde 3, maar de waarde van zakgeld blijft ongewijzigd; er is immers geen nieuwe waarde aan toegekend. Om dat te verhelpen, zou je het volgende moeten doen:

leeftijd = 10
zakgeld = 1 + leeftijd * 0.5
zakgeld
6.0
leeftijd = 3
zakgeld = 1 + leeftijd * 0.5
zakgeld
2.5

3.2. Naamgeving#

Een goede variabelenaam beschrijft de data die de variabele bevat. Stel je voor dat je gaat verhuizen en op alle verhuisdozen het etiket ‘Spullen’ plakt. Je zou niks meer kunnen terugvinden! In Python mag je je variabelen vrijwel elke naam geven die je maar wilt, zolang hij voldoet aan de volgende regels:

  • De naam mag enkel letters, cijfers en het underscore karakter _ bevatten. Spaties zijn dus niet toegestaan.

  • De naam mag niet met een cijfer beginnen.

  • De naam mag geen gereserveerd woord zijn.

Gereserveerde woorden (keywords) hebben al een betekenis in Python en daarom kun je ze niet als variabelenaam gebruiken. Met het commando help('keywords') kun je in de CLI de lijst van keywords opvragen:

help('keywords')
Here is a list of the Python keywords.  Enter any keyword to get more help.

False               class               from                or
None                continue            global              pass
True                def                 if                  raise
and                 del                 import              return
as                  elif                in                  try
assert              else                is                  while
async               except              lambda              with
await               finally             nonlocal            yield
break               for                 not

Hieronder zie je enkele voorbeelden van geldige en ongeldige variabelenamen.

Geldige variabelenaam

Ongeldige variabelenaam

favoriete_kleur

favoriete-kleur (streepjes mogen niet)

favorieteKleur

favoriete kleur (spaties mogen niet)

speler2

2speler (geen cijfer aan het begin)

_42

42 (geen cijfer aan het begin)

TOTALE_SOM

TOTALE_$OM (speciale karakters als $ mogen niet)

hoi

'hoi' (speciale karakters als ‘ mogen niet)

password

pass (keywords mogen niet)

Variabelenamen zijn hoofdlettergevoelig (case-sensitive), wat betekent dat spam, SPAM, Spam en sPaM vier verschillende variabelen zijn. Hoewel Spam een geldige variabelenaam is, is het gebruikelijk in Python om variabelenamen te beginnen met een kleine letter. De stijlgids voor Python code schrijft voor:

Variable names should be lowercase, with words separated by underscores as necessary to improve readability.

—PEP 8 - Style Guide for Python Code

Dus gebruik liever aantal_appels dan aantalAppels als variabelenaam.

Notitie

In boeken over Python en zelfs in de officiële documentatie kom je regelmatig de variabelenamen spam, eggs en bacon tegen. Die namen zijn afkomstig uit een sketch van de beroemde Engelse komediegroep Monty Python waaraan de programmeertaal haar naam dankt. Monty Python’s Flying Circus was een favoriet televisieprogramma van Guido van Rossum, de Nederlandse bedenker van Python (bron).

Voor code waarin de variabelen geen speciale betekenis hebben, kun je dit soort namen prima gebruiken, maar voor een variabele die wél een betekenis heeft, is een beschrijvende naam beter.